هاوسەرگیری منداڵان مەترسی لەسەر ژیانی کچانی گەنج لە عێراق و یەمەن دروست دەکات. منداڵەکان خەون بە دەستکەوتنی کتێبی ڕەنگکردنی نوێ و یاریکردن لەگەڵ هاوڕێکانیان دەبینن. خەون بە تەواوکردنی خوێندن و بوون بە سەرکردەی کۆمەڵگا دەبینن. لەبری ئەوە ئەم کچانە لە هاوسەرگیری منداڵاندا زیندانی دەکرێن و بە کۆت و بەند دەکرێن. ژیانیان لێ دەدزرێت و لەوانەیە لە کۆتاییدا خۆیان بکوژن یان بمرن.
دیاردەی هاوسەرگیری منداڵ ساڵانێکە لە یەمەندا هەیە. خێزانەکان کچ و کوڕە گەنجەکانیان هاوسەرگیری دەکەن. هەندێکیان تەمەنیان تەنها هەشت نۆ ساڵە. ململانێی یەمەن بووەتە هۆی زیادبوونی ڕێژەی هاوسەرگیری منداڵان بە تایبەت لە هەژارترین ناوچەکان.
بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی ئەم دواییە، کە لە ساڵی 2021 لە لایەن ناوەندی سەنعا بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکانەوە دەرچووە، و سنووردارە بە پارێزگاکانی تەعز، سەنعا و عەدەن، ڕێژەی هاوسەرگیری منداڵانی (10 بۆ 18 ساڵ) لە شاری تەعز لە ساڵی ٢٠١٤دا لە سەدا ١٧.٩ی ژمارەی کچانی بێبەش بووە. توێژینەوەکە ئاماژەی بە ڕێژەیەکی بەرزی هاوسەرگیری پێشوەختە لە نێوان کەسانی بێبەش لە هەموو پارێزگاکانی یەمەن لە یەمەن کردووە. لە لایەکی دیکەوە یونیسێف مەزەندە دەکات کە لە ساڵی ٢٠٢١دا زیاتر لە ٤ ملیۆن منداڵ لە هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگا بە زۆرەملێ هاوسەرگیریان کردووە.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ژیانی هاوسەرگیری بە پابەندبوون و بەرپرسیارێتی خێزانیی زاڵە کە منداڵێکی بچووک ناتوانێت هەڵیبگرێت، کەمترین تەمەنی یاسایی بۆ هاوسەرگیری لە زۆرێک لە وڵاتان ١٨ ساڵە. لە یەمەن یاسای باری کەسی کە لە ساڵی ١٩٩٢ دەرچووە، کەمترین تەمەنی هاوسەرگیری بە ١٥ ساڵ دیاری کردووە و تێیدا هاتووە کە ڕێگە بە هاوسەرگیریی گەنجێکی نێر یان مێ پێش تەمەنی ١٥ ساڵی دروست نییە. بەڵام ئەم یاسایە لە کۆتاییدا جێبەجێ نەکرا.
مردنی ژنانی یەمەن بە گشتی لە نێوان ساڵانی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٠ بۆ زیاتر لە ٥٠٠ مردن لە هەر ١٠٠ هەزار منداڵی لەدایک بوون بەرزبووەتەوە، هیچ ئامارێکی دیاریکراو نییە بۆ ئەو ژنانەی پەراوێزخراون کە لە تەمەنێکی بچووکدا هاوسەرگیریان کردووە و بەرکەوتەی ئاڵۆزییەکانی دووگیانی و منداڵبوون بوون کە ڕەنگە بیانکوژێت.
مافەکانی ژنان لە یەمەن بە خێرایی پێشناکەون بەو پێیەی ڕێگە بە ژنان نادرێت لە بەرزترین ئاستی سیاسیدا بەشداری بکەن. پێشکەوتنی پێشوو لە پرسەکانی وەک هاوسەرگیری منداڵان لە ئەنجامی چالاکییە بنەڕەتییەکان و هەڵمەتەکانی هۆشیارییە کە ماڵەکان و هەڵمەتەکانی ئۆنلاین دەکەنە ئامانج. تا ئەمڕۆش لە یەمەن هیچ یاسایەک نییە کە هاوسەرگیری منداڵان قەدەغە بکات.
هاوکات لە عێراقدا هاوسەرگیریی منداڵان لە ژمارەدا بەرەو هەڵکشان دەچێت. بەپێی یاسای عێراق کەمترین تەمەن بۆ هاوسەرگیری بە 18 ساڵ دانراوە بەڵام کچان هەیە کە هاوسەرگیریان کردووە بە 12 یان 15 ساڵ، هەروەها یاساکە ڕێگە بە هاوسەرگیری کچانی تەمەن 15 ساڵ دەدات بە ڕەزامەندی سەرپەرشتیار.
هەندێکیان ئەم یاسایەیان بەکارهێناوە بۆ هاوسەرگیری کچە بچووکەکانیان بۆ پارە لەبەرئەوەی بارودۆخی ئابووری و ئەمنی لە عێراق لە دوای شەڕی داعشەوە خراپ بووە. لە ئەنجامی ئەو ناسەقامگیرییە، هاوسەرگیریی منداڵان لە وڵاتدا زیادی کردووە.
دەڵێت: جگە لە جلی سپی و ئاهەنگێکی سەما و کۆبوونەوەی ئازیزان هیچ شتێک لەبارەی هاوسەرگیرییەوە نازانین، بەڵام خۆمم بە ژن بینیەوە و بەرپرسیارێتی زۆرم لەسەر شانە کە دەبێت جێبەجێ بکرێن. ئەمانه قسەی کۆمەڵێک کچ بوو کە لە عێراقدا بە زۆر شوویان کرد و هاوسەرگیرییان تەنها چەند مانگێکی خایاند. ئەنجوومەنی باڵای دادوەری لە عێراق ئاشکرای دەکات، دادگا نیشتمانییەکان زیاتر لە 4000 دۆسیەی جیابوونەوەیان تۆمارکردووە کە منداڵی خوار تەمەنی 15 ساڵ لە ماوەی ساڵانی 2020-2021دا تێوەگلاون.
دیاردەی هاوسەرگیری منداڵان کاریگەری لەسەر عێراق هەیە وەک پێکهاتەیەک و دەبێتە هۆی ئەوەی کچانی گەنج ژیانی خۆیان لەدەست بدەن. سارا، کچێکی تەمەن ١٤ ساڵ، بەهۆی ئەوەی دایکی ناچاری کردووە هاوسەرگیری لەگەڵ پیاوێکی تەمەن ٣١ ساڵدا بکات، ژیانی لەدەستدا. سارا لەلایەن هاوسەرەکەیەوە ئازار دەدرا و پەنا دەباتە لای دایکی لە کەمپێکی ئاوارەدا. بەڵام دایکی ناچاری کردووە بگەڕێتەوە بۆ لای مێردە توندوتیژەکەی، دوای ئەوەی دەرکەوت سارا دوو مانگە دووگیان بووە. هاوسەرە توندوتیژەکە، سارای بەجێهێشت بەڵام سارا خۆی لە کاتی لەباربردنی نهێنیدا گیانی لەدەستدا.
سەبارەت بە ڕۆڵی داڕێژەرانی سیاسەت و چالاکڤانان لە عێراق، ئەوان لەم ساڵانەی دواییدا زۆر کاریان کردووە بۆ هۆشیارکردنەوەی خەڵک لەسەر مەترسییەکانی هاوسەرگیریی منداڵان. چالاکڤانانی مافی ژنان چەندین بانگەوازیان ئاراستەی پەرلەمان کردووە بۆ خێراکردنی دەرکردنی یاسای پاراستنی خێزان لە توندوتیژی خێزانی، کە هاوسەرگیریی منداڵان قەدەغە دەکات. لە گوندنشینی پارێزگای زی-قار، هەڵمەتی هۆشیاری “دژی هاوسەرگیری پێشوەختەی کچانی خوار تەمەنی یاسایی” هەبوو کە دانیشتووانی ئاگادارکردەوە کە هاوسەرگیریی منداڵان پێشێلکارییەکی توندی مافەکانی منداڵانە و داوای سزادانی توندتری ئەو گەورەساڵانەیان کرد کە لەگەڵ منداڵێکدا هاوسەرگیریان کردووە.
کچانی عێراق و یەمەن مەترسی ئەوەیان لەسەرە کە بە زۆرەملێ هاوسەرگیری بکەن و بەو هۆیەوە منداڵییان لێ بدزرێت. ناچارکردنی کچانی گەنج بۆ هاوسەرگیری وەک ئەوە وایە بە زیندووی بنێژرێن.
